Fazla mesai hesaplama: Ücret nasıl hesaplanır? %50 zam, formül ve örnek tablo
Fazla mesai hesaplama: haftalık 45 saat eşiği, %50 ve %25 zam oranları, yuvarlama kuralı ve örnek tabloyla fazla mesai ücretini adım adım nasıl bulursunuz?
Fazla mesai nasıl hesaplanır sorusunun kısa cevabı: haftalık 45 saati aşan her saat için normal saat ücretinin %50 fazlası ödenir, yani formül saat ücreti × 1,5 × fazla saattir. Saat ücreti 100 lira olan bir çalışan haftada 49 saat çalışırsa 4 fazla saat için 4 × 150 = 600 lira alır. Sözleşmesi 45 saatten kısa olanlarda 45 saate kadar olan fazla sürelerle çalışma %25 zamlı ödenir. Dayanak İş Kanunu m.41 ve Fazla Çalışma Yönetmeliği m.4’tür.
Ay sonu bordro hazırlanırken bir çalışanın haftalık saatleri tabloda şöyle görünüyor: 46, 49, 44 ve 51. Muhasebe “toplam 190 saat, aylık norm 180, yani 10 saat fazla” diyor. Üretim müdürü ise hafta hafta bakılması gerektiğini söylüyor. İkisi de aynı tabloya bakıyor ama farklı sonuca varıyor. Fazla mesai ay toplamına göre değil haftaya göre hesaplanır; üstüne bir de denkleştirme ve sözleşmedeki haftalık süre gibi ayrıntılar girer. Bu yazıda fazla mesai hesaplamada eşiğin nerede başladığını, zam oranlarını ve ücretin nasıl çıktığını örneklerle gösteriyoruz.
Fazla mesai, haftalık 45 saati aşan çalışmadır; kanunda “fazla çalışma” diye geçer ve her saati normal saat ücretinin yüzde elli fazlasıyla ödenir (İş Kanunu m.41, Fazla Çalışma Yönetmeliği m.3 ve m.4).
Fazla mesai ne zaman başlar? Haftalık 45 saat eşiği
Kanun çalışma süresini genel olarak haftada en çok kırk beş saat olarak belirler (m.63). Fazla çalışma bu sınırın üstündeki saatlerdir. Üç durum hesabı değiştirir:
- Denkleştirme: Taraflar anlaşarak haftalık süreyi günde on bir saati aşmamak koşuluyla farklı dağıtabilir. İki aylık sürede haftalık ortalama 45 saati aşmıyorsa, bazı haftalarda 45’i geçen çalışmalar fazla çalışma sayılmaz. Toplu iş sözleşmesiyle bu süre dört aya kadar artırılabilir (m.41 ve m.63).
- Sözleşmede 45 saatten kısa haftalık süre: Sözleşmede örneğin 40 saat yazıyorsa, 40 ile 45 saat arasındaki çalışmaya kanun “fazla sürelerle çalışma” der. Zammı daha düşüktür.
- Hafta tatili, ulusal bayram ve genel tatil: Bu günlerde çalışma ayrı maddelerde düzenlenir (m.46 ve m.47). Bu yazı yalnızca haftalık eşiği aşan çalışmayı kapsar.
Hesaba geçmeden önce o çalışmanın hiç yaptırılıp yaptırılamayacağına da bakın. Yönetmeliğe göre 18 yaşını doldurmamış işçilere, sağlığının elvermediği hekim raporuyla belgelenenlere, gebe, yeni doğum yapmış ve çocuk emziren işçilere ve kısmi süreli iş sözleşmesiyle çalışanlara fazla çalışma yaptırılamaz (m.8). Yapılamayacak bir çalışmanın ücretini hesaplamak, sorunu bordro aşamasına taşımaktan başka bir şey değildir.
Fazla mesai ücreti nasıl hesaplanır? Adım adım hesaplama formülü
- Haftalık toplamı karşılaştırın. O haftaki toplam saati sözleşmedeki süre ve 45 saatle kıyaslayın. 45’in üstü fazla çalışma, sözleşme süresi ile 45 arası fazla sürelerle çalışmadır.
- Süreleri yuvarlayın. Yönetmelik, hesapta yarım saatten az süreleri yarım saat, yarım saati aşan süreleri bir saat sayar (m.5). Yirmi dakika yarım saat, kırk dakika bir saat olur.
- Saat ücretini bulun. Saat başına düşen normal ücret esastır. Aylık ücretlilerde bordro uygulamalarında sık kullanılan yöntem aylık ücreti 225’e (30 gün × 7,5 saat) bölmektir. Bu bir kanun hükmü değil uygulama yöntemidir; sözleşmenize göre bordro uzmanınızla doğrulayın.
- Zam oranını uygulayın. Fazla çalışmada saat ücretinin %50 fazlası (× 1,5), fazla sürelerle çalışmada %25 fazlası (× 1,25) ödenir.
- Saatle çarpın ve bordroda ayrı gösterin. Bu ücretler normal ücretle birlikte ödenir ve ücret hesap pusulasında açıkça gösterilir (m.37 ve Yönetmelik m.10).
Kısaca fazla mesai hesaplama formülü şudur: fazla mesai ücreti = saat ücreti × 1,5 × fazla çalışma saati. Sözleşme süresi ile 45 saat arasındaki fazla sürelerle çalışmada çarpan 1,25 olur; iki tür aynı haftada varsa aşağıdaki örnekte olduğu gibi ayrı ayrı hesaplanıp toplanır.
Fazla mesai nasıl hesaplanır örnek: dört farklı durum
Saat ücretinin 100 lira olduğunu varsayın. Rakamlar yalnızca örnektir, bir ücret önerisi değildir.
| Durum | Fazla saat | Zam | Ücret |
|---|---|---|---|
| Sözleşme 45 saat, hafta 49 saat | 4 saat fazla çalışma | %50 (× 1,5) | 4 × 150 = 600 lira |
| Sözleşme 40 saat, hafta 43 saat | 3 saat fazla sürelerle çalışma | %25 (× 1,25) | 3 × 125 = 375 lira |
| Sözleşme 40 saat, hafta 47 saat | 5 saat fazla sürelerle çalışma ve 2 saat fazla çalışma | %25 ve %50 | 5 × 125 + 2 × 150 = 925 lira |
| Sözleşme 45 saat, hafta 45 saat 40 dakika | 40 dakika, bir saat sayılır | %50 (× 1,5) | 1 × 150 = 150 lira |
Girişteki tabloya dönelim: haftalar 46, 49, 44 ve 51 saat. Hafta hafta bakınca 1 + 4 + 0 + 6 = 11 saat fazla çalışma çıkar. Ay toplamı yöntemi 10 saat verir ve bir saatlik fark çalışan aleyhine kaybolur. 44 saatlik haftanın boşluğu diğer haftalara kendiliğinden mahsup edilmez; ancak taraflarca kararlaştırılmış bir denkleştirme düzeni varsa ortalama üzerinden bakılır.
Zam yerine serbest zaman seçilirse hesap nasıl değişir?
Çalışan isterse zamlı ücret yerine serbest zaman kullanabilir: fazla çalışmanın her saati için bir saat otuz dakika, fazla sürelerle çalışmanın her saati için bir saat on beş dakika (m.41). Dört saatlik fazla çalışma altı saat, dört saatlik fazla sürelerle çalışma beş saat serbest zaman eder. Çalışanın işverene yazılı başvurması koşuldur ve hak edilen süre altı ay içinde kullanılır (Yönetmelik m.6). Ayrıntıyı ayrı bir yazıda ele alıyoruz.
Fazla mesai nasıl hesaplanır 2026? Değişen ne, sabit olan ne?
%50 ve %25 zam oranları, haftalık 45 saat eşiği ve yıllık 270 saatlik sınır kanun ve yönetmelik metninde yazılıdır. Bu yazıyı hazırlarken 23 Ekim 2026’da mevzuat.gov.tr’deki güncel metni kontrol ettik. Yıl değiştiğinde değişen oran değil, sizin saat ücretinizdir. 270 saat sınırı kişiye bağlıdır, işyerine değil (Yönetmelik m.5).
Hesabı ispatlayacak kayıt neyi içermeli?
İşveren, fazla çalışma yaptırdığı işçilerin çalışma saatlerini gösteren bir belge düzenler ve imzalı bir nüshasını işçinin özlük dosyasında saklar (Yönetmelik m.10). Fazla çalışma yaptırmak için işçinin yazılı onayı da gerekir (m.9). Kayıt eksikliği yalnızca ispat sorunu değildir: fazla çalışma ücretini ödemeyen, işçinin onayını almayan ya da serbest zamanı altı ay içinde kullandırmayan işverene her işçi için idari para cezası öngörülür (m.102). Bakanlığın 2026 tablosunda bu tutar 4.815 liradır.
Excel, kâğıt ve WhatsApp ile takip nerede çalışır, nerede aksar?
Tek bir vardiyada birkaç kişiyle çalışan bir işletmede haftalık saatleri toplayan bir tablo ve imzalı bir form birkaç yıl idare edebilir. Hatalar genellikle şuralarda birikir:
- Haftalık eşik formülü, sözleşmesi 40 saat olan ve 45 saat olan çalışan için aynı tabloda ayrı ayrı kurulmazsa yanlış oran uygulanır.
- Yuvarlama kuralı bir kişide uygulanır, diğerinde unutulur.
- Fazla mesai talebi mesajla gelir, onay başka bir mesajda verilir; ay sonunda hangisinin geçerli olduğu bulunamaz.
- Onaylı saatler bordroya elle taşınır ve iki yerde farklı rakam kalır.
- Yıl içinde kişi bazında biriken toplam, sınıra yaklaşıldığı fark edilmeden aşılır.
Portal fazla mesai kaydında neyi yapar, neyi yapmaz?
YazSis KurumsalPortal’ın Vardiya & Mesai Planlama modülü günlük, haftalık ve aylık vardiyaları kurar, personeli atar, fazla mesai taleplerini kayıt altına alıp onaydan geçirir, çakışmaları kontrol eder ve mesaiyi raporlar. Yani hangi fazla mesainin talep edildiği ve onaylandığı güncel olarak izlenir.
Sınır net olsun: portal ücret hesaplamaz. Saat ücreti, zam oranı ve bordro hesabı sizin ücret sürecinizde kalır. Hazır bir PDKS cihazı ya da bordro entegrasyonu da yoktur; onaylı mesai verisinin bordroya nasıl taşınacağı ihtiyaç analizinde birlikte belirlenir. Çalışanlar uygulama kurmadan telefon tarayıcısından kullanır ve sistem sizin sunucunuzda çalışır.
Fazla mesai talebinden onaya ve rapora kadar kaydı tek yerde görmek isterseniz Vardiya & Mesai Planlama sayfasına bakabilirsiniz.
Sık sorulanlar
Mesai hesabı ayın toplam saatine mi, haftaya mı bakılarak yapılır?
Kanun fazla çalışmayı haftalık 45 saati aşan çalışma olarak tanımlar, bu yüzden hesap haftalık yapılır. Taraflar denkleştirme düzeni kurduysa iki aylık süredeki haftalık ortalama esas alınır ve bu durumda bazı haftalarda 45’in aşılması tek başına fazla çalışma sayılmaz.
Aylık maaşlı çalışanın saat ücreti nasıl bulunur?
Kanun metni aylıktan saate geçiş için tek bir bölen yazmaz. Bordro uygulamalarında aylık ücreti 225’e (30 gün × 7,5 saat) bölmek sık kullanılır. Sözleşmenizdeki ücret yapısına göre yöntemi bordro uzmanınızla doğrulayın.
Fazla mesai yerine izin kullanılabilir mi?
Çalışan isterse zamlı ücret yerine fazla çalıştığı her saat karşılığında bir saat otuz dakika, fazla sürelerle çalıştığı her saat karşılığında bir saat on beş dakika serbest zaman kullanabilir. Hak edilen serbest zaman altı ay içinde kullanılır (m.41, Yönetmelik m.6).
Fazla mesaiyi kimin onaylaması gerekir?
Kanun açısından zorunlu olan, fazla çalışma yaptırmak için çalışanın yazılı onayıdır (Yönetmelik m.9). Yönetici ve İK onayı ise şirketin kendi iç kontrol sürecidir ve talebin kimden gelip kimin onayladığını kayıtta tutmak için kullanılır.
Portal fazla mesai ücretini hesaplar mı?
Hayır. KurumsalPortal fazla mesai talebini ve onayını kayıt altına alır, mesaiyi raporlar; ücret hesabı yapmaz. Bordro ve PDKS ile veri akışı gerekiyorsa kapsamı ihtiyaç analizinde birlikte belirleriz.
Kaynaklar
- 4857 sayılı İş Kanunu (mevzuat.gov.tr)
- Fazla Çalışma ve Fazla Sürelerle Çalışma Yönetmeliği (mevzuat.gov.tr)
- 4857 sayılı Kanun 2026 idari para cezaları tablosu (csgb.gov.tr)
Son mevzuat kontrolü: 23 Ekim 2026
Diğer yazılar
RFID metal üstü etiket: Kurulumdan önce metal, sıvı ve okuma bölgesi analizi
Ofis masasında kusursuz okuyan etiket, metal raflı ve içecek kolili bir depoda aynı sonucu vermeyebilir. Kurulumdan önce sahada neyi ölçeceğinizi ve okuma bölgesini nasıl ayarlayacağınızı sıraya koyduk.
16 Kasım 2026 · 6 dk okumaÖzel yazılım maliyeti neye bağlıdır? Özel yazılım fiyatları ve teklif okuma rehberi
Özel yazılım için aynı ihtiyaçla gelen üç teklifin birbirinden çok farklı çıkması şaşırtıcı değildir. Maliyeti belirleyen etkenleri, teklif okurken sorulacak soruları ve karşılaştırma tablosunu rakam vermeden anlatıyoruz.
16 Kasım 2026 · 6 dk okumaMobil uygulama yaptırma maliyeti ve fiyatları: Kurumsal uygulamada belirleyici kalemler
Mobil uygulama fiyatları tek bir rakamla verilemez; kapsamı oluşturan kalemler vardır. Kurumsal saha uygulamasında maliyeti büyüten kalemleri ve teklif istemeden önce yazıya dökmeniz gerekenleri sıraladık.
16 Kasım 2026 · 6 dk okuma