CBAM nedir? SKDM kapsamındaki ürünler, CBAM beyanı ve ihracatçının hazırlayacağı veri
CBAM (SKDM) nedir, hangi ürünleri kapsar, CBAM beyanını kim verir? İhracatçı firmanın hazırlaması gereken emisyon ve tesis verileri, resmî metinlere göre.
CBAM (Türkçede SKDM), AB’nin Ek I’deki malları (çimento, elektrik, gübre, demir-çelik, alüminyum, hidrojen) gümrük bölgesine alırken bu mallara gömülü emisyonu raporlatan ve karşılığında CBAM sertifikası teslimi isteyen sınır karbon düzenlemesidir. Beyanı AB’deki yetkilendirilmiş beyan sahibi ithalatçı verir; Türkiye’deki ihracatçıdan beklenen tesis, üretim ve emisyon verisidir.
Kurgusal bir örnek: Bursa’da çelik bağlantı elemanları üreten bir firmanın satış müdürü, Almanya’daki alıcısından kısa bir e-posta alıyor. Alıcı, ürünlerin hangi tesiste üretildiğini, üretim miktarını ve “gömülü emisyon” değerinin hangi yöntemle hesaplandığını soruyor. Müdür bu kelimeyi daha önce hiç duymamış. Muhasebe enerji faturalarını, üretim planlama hammadde girişlerini tutuyor ama bu iki veri hiçbir yerde yan yana durmuyor. Bu yazı, CBAM’ın ne olduğunu, yani o e-postanın arkasındaki düzenlemeyi ve ihracatçının önceden hazırlayabileceği verileri resmî metinlere dayanarak sadeleştirir.
CBAM, Avrupa Birliği’nin “Carbon Border Adjustment Mechanism” adını verdiği, Türkçede SKDM (Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması) olarak anılan; bazı malların AB gümrük bölgesine ithalatında bu mallara gömülü sera gazı emisyonunu raporlatan ve karşılığında CBAM sertifikası teslimi isteyen düzenlemedir. Dayanağı 2023/956 sayılı AB Tüzüğü’dür ve AB’nin emisyon ticaret sistemini (AB ETS) ithalat tarafında tamamlar.
CBAM (SKDM) nedir, yükümlülük kimin üzerindedir?
Tüzüğün 4. maddesine göre mallar AB gümrük bölgesine yalnızca yetkilendirilmiş CBAM beyan sahibi tarafından ithal edilebilir. Yani yükümlülük AB’de yerleşik ithalatçıdadır; ithalatçı, mallar gelmeden önce bu statü için başvurur. Türkiye’deki üretici ya da ihracatçı bu zincirde beyanı veren taraf değildir. Buna rağmen beyandaki emisyon verisi çoğu zaman üretim tesisinden gelir; bu yüzden alıcılarınız sizden veri isteyebilir. Zincirdeki rolleri şöyle ayırabilirsiniz:
- AB’deki ithalatçı (yetkilendirilmiş beyan sahibi): CBAM kaydı üzerinden beyanı verir ve sertifika teslim eder.
- Dolaylı gümrük temsilcisi: İthalatçı AB’de yerleşik değilse beyan sahibi statüsünü temsilci alır.
- Üçüncü ülkedeki tesis işletmecisi: İsterse tesisini ve bilgilerini CBAM kaydında tescil ettirebilir; tescil beş yıl geçerlidir (10. madde).
- Türkiye’deki ihracatçı veya üretici: Tesis, üretim ve emisyon verisinin kaynağıdır. Tüccarsanız verinin hangi üreticiden geleceğini bilmeniz gerekir.
CBAM kapsamındaki ürünler nelerdir?
Kapsamı sektör adları değil, gümrük tarife kodları (CN kodları) belirler. Tüzüğün Ek I’i şu mal gruplarını sayar: çimento, elektrik, gübre, demir ve çelik, alüminyum ve hidrojen. Demir-çelikte yalnızca ham ve yarı mamuller değil, yapı elemanları ve diğer demir ya da çelik eşya gibi bazı işlenmiş ürünler de listededir. Ürününüzü sektör adıyla değil, gümrük tarife kodunuzla (GTİP) Ek I’deki CN kodlarına karşı kontrol edin.
| Sektör | Ek I’den örnekler | Kontrol noktası |
|---|---|---|
| Çimento | Çimento klinkeri, beyaz ve diğer Portland çimentosu, alüminli çimento | Klinker ve çimento türleri kod bazında ayrı listelenir. |
| Elektrik | Elektrik enerjisi (2716 00 00) | Elektrikte gömülü emisyon, tüzükte ayrı bir yöntemle belirlenir; varsayılan değerler esastır. |
| Gübre | Nitrik asit, amonyak, azotlu gübreler | Karbon dioksitin yanında azot oksit de hesaba girer. |
| Demir ve çelik | 72. faslın büyük bölümü (bazı ferroalyajlar hariç), yapı elemanları ve diğer demir veya çelik eşya (ör. 7308, 7326) | İşlenmiş ürün kodları da kapsamda olabilir; her kodu tek tek bakın. |
| Alüminyum | İşlenmemiş alüminyum, alüminyum toz ve pul, çubuk ve profiller | Pozisyon bazında kontrol gerekir. |
| Hidrojen | Hidrojen | Elektrik ve hidrojen için kütle eşiği muafiyeti uygulanmaz. |
Kapsam sabit değildir: Tüzüğün 30. maddesi, Komisyonun kapsamın genişletilmesine yönelik bilgi toplamasını ve bu konuda rapor sunmasını öngörür. Bu nedenle listeyi bir kez bakıp bırakmak yerine, güncel metinden düzenli aralıklarla yeniden kontrol etmek gerekir.
CBAM beyanı nedir?
CBAM beyanı, yetkilendirilmiş beyan sahibinin bir takvim yılında ithal ettiği malların miktarını ve bu mallara gömülü emisyonu CBAM kaydı üzerinden bildirdiği yıllık belgedir. 2025/2083 sayılı değişiklik tüzüğüyle yeniden yazılan 6. maddeye göre beyan her yıl 30 Eylül’e kadar, bir önceki takvim yılı için verilir; ilk kez 2027’de, 2026 yılı için verilecektir. Beyanda şu bilgiler yer alır:
- Malların türüne göre toplam miktarı (elektrik için megavatsaat, diğer mallar için ton).
- Bu malların toplam gömülü emisyonu; gerçek emisyona dayanıyorsa doğrulanmış olarak.
- Teslim edilecek CBAM sertifikası sayısı. Bu sayı, üçüncü ülkede ödenen karbon fiyatı ve AB ETS’de bedel ödenmeden dağıtılan tahsisatların payı için yapılan düzeltmelerden sonra bulunur.
- Gerektiğinde akredite doğrulayıcıların düzenlediği doğrulama raporlarının kopyaları.
Takvim şöyle işliyor: 1 Ekim 2023 ile 31 Aralık 2025 arasındaki geçiş döneminde yükümlülükler raporlamayla sınırlıydı (32. madde). 1 Ocak 2026’dan itibaren 4. ve 6.–9. maddeler dahil asıl yükümlülükler uygulanıyor; üye devletler CBAM sertifikası satışına 1 Şubat 2027’de başlayacak. Ayrıca bir ithalatçı, takvim yılı içinde ithal ettiği malların toplam net kütlesi 50 tonu aşmıyorsa yükümlülüklerden muaftır (2a maddesi). Eşik aşılırsa o yıl ithal edilen tüm mallar için yükümlülük doğar. Eşik ithalatçı bazında işler; ihracatçının kendi satış hacmine göre değil.
CBAM için ihracatçı firma hangi emisyon verilerini hazırlamalı?
Tüzük, gömülü emisyonun öncelikle tesisteki gerçek emisyonlardan Ek IV’teki yöntemlerle hesaplanmasını ister; gerçek değerler yeterince belirlenemiyorsa varsayılan değerler kullanılır (7. madde). Beyan sahibi, Ek V’te sayılan asgari kayıtları tutmak zorundadır ve ihracatçıdan istenen veri bu kayıtlara dayanır. Hazırlık için kullanabileceğiniz bir kontrol listesi:
- Tesis kimliği: Adres, koordinat ve işletmeci iletişim bilgisi. Tüzük, tescil için koordinatın altı ondalıkla verilmesini ister.
- Ürün listesi: Her ürünün gümrük tarife kodu ve hangi hatta üretildiği.
- Üretim miktarı: Dönem bazında üretilen ve satılan miktar (ton).
- Doğrudan emisyon girdileri: Yakıt tüketimleri, proses emisyonu kaynakları ve ölçüm ya da hesap yöntemi.
- Elektrik ve ısı: Satın alınan enerjiye ait sayaç ve fatura kayıtları (dolaylı emisyon).
- Girdi bilgisi: Kullandığınız çelik, alüminyum gibi ön ürünlerin tedarikçiden gelen emisyon verisi.
- Doğrulama dosyası: Akredite doğrulayıcıya gösterilecek kayıtlar ve varsa doğrulama raporu.
- Ödenmiş karbon fiyatı: Üçüncü ülkede ödediğiniz bir karbon fiyatı varsa bunu gösteren belge.
- Hesap notu: Kullanılan yöntem, emisyon faktörü sürümü ve hesabı kimin onayladığı.
Excel, e-posta ve tedarikçi formlarıyla veri toplamak
Tek ürün, tek tesis ve tek alıcı olduğunda Excel yeter: bir sayfa üretim miktarı, bir sayfa enerji tüketimi, bir sayfa hesap. Sorun, her alıcının kendi anketini göndermesiyle başlar. Aynı veri farklı şablonlara elle taşınır, alıcıya hangi sürümün gittiği unutulur, doğrulayıcı geldiğinde faturalar, sayaç kayıtları ve hesap dosyası ayrı klasörlerde çıkar. Girdi tedarikçisinden gelen emisyon bilgisi çoğu zaman e-postadaki bir PDF’tir ve hangi üretim partisine ait olduğu bağlanamaz.
Karbon ayak izi verisi: Karbonİz bu hazırlıkta neyi gösteriyor?
YazSis’in Karbonİz projesi; ERP, enerji sayaçları, e-fatura, lojistik, tedarikçi ürün karbon ayak izi (PCF) ve emisyon faktörü kaynaklarını ortak bir akışa alır. Her sonucu aktivite, faktör, yöntem, kanıt ve onay kaydına bağlayan bir hesaplama defteri tutar; veri kalite skoru eksik alanları sonucun yanında gösterir. Bu, yukarıdaki listenin “kaynağına dönebilen kayıt” ihtiyacına denk gelir.
Sınırı net söyleyelim: Karbonİz’in tanıtım ekranları sentetik demo verisiyle çalışır. CBAM beyanı üretmez, doğrulayıcının yerini almaz ve resmî uygunluk iddiası taşımaz; emisyon verisini izlenebilir biçimde toplamayı gösterir. Hangi kaynağın nasıl bağlanacağı, dijital dönüşüm çalışmasında süreç ve veri analiziyle belirlenir. Kendi ürün ve tesis verinizin bu zincire nasıl oturacağını görmek için Karbonİz sayfasındaki veri akışı ve hesaplama defteri ekranlarına bakabilirsiniz.
Sık sorulanlar
SKDM ile CBAM aynı şey mi?
Evet. SKDM, Carbon Border Adjustment Mechanism için Türkçede kullanılan karşılıktır; Ticaret Bakanlığı duyurularında “Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması (SKDM)” olarak geçer.
Her Türk ihracatçı CBAM’dan etkilenir mi?
Tüzüğün Ek I’indeki kodlara giren ürünleri AB’ye gönderiyorsanız kapsam sizi ilgilendirir. Ürünleriniz listede yoksa doğrudan kapsam dışındasınız, ancak kapsam değişebileceği için gümrük tarife kodunuzu güncel metinden düzenli olarak kontrol edin.
Küçük hacimli ihracat CBAM’dan muaf mı?
Muafiyet ithalatçı bazındadır: bir takvim yılında toplam net kütlesi 50 tonu aşmayan ithalatçı yükümlülüklerden muaf olur. Elektrik ve hidrojen bu muafiyetin dışındadır. Alıcınızın o yıl toplamda ne kadar ithal ettiğini siz değil, o bilir.
CBAM sertifikası nedir?
Elektronik formatta, bir ton CO2e gömülü emisyona karşılık gelen sertifikadır. Beyan sahibi, beyan ettiği gömülü emisyon kadar sertifikayı teslim eder; üye devletler satışa 1 Şubat 2027’de başlayacaktır.
Karbonİz CBAM beyanı üretir mi?
Hayır. Karbonİz, emisyon verisini ERP, enerji ve tedarikçi kaynaklarından izlenebilir biçimde toplamayı gösteren bir demo/MVP’dir; beyan üretmez ve resmî uygunluk iddiası taşımaz.
Kaynaklar
- Regulation (EU) 2023/956, Carbon Border Adjustment Mechanism (EUR-Lex)
- Regulation (EU) 2025/2083, CBAM’ın sadeleştirilmesi ve güçlendirilmesi (EUR-Lex)
- T.C. Ticaret Bakanlığı, SKDM kapsamındaki sektörlere ilişkin duyuru (8 Kasım 2024)
Son mevzuat kontrolü: 23 Ekim 2026
Diğer yazılar
Depo stok sayımı nasıl yapılır? Lojistik depoda yöntemler, hata kaynakları ve RFID
Rampada kamyon bekliyor, listede 24 palet var, sayılan 23. Depo sayımının yöntemlerini, hata kaynaklarını ve sevkiyat öncesi kontrolü yavaşlatmadan yapmanın yollarını RFID ile birlikte anlatıyoruz.
20 Kasım 2026 · 6 dk okumaKOBİ dijital dönüşüm destek programı (KOSGEB): Şartlar, başvuru ve hazırlık
KOSGEB’in KOBİ Dijital Dönüşüm Destek Programı bir nakit hibe değil, faiz giderine verilen destektir. Resmî şartları, başvuru adımlarını ve başvurudan önce hazırlanacak süreç envanterini anlatıyoruz.
20 Kasım 2026 · 6 dk okumaIoT nedir, ne işe yarar? Nesnelerin interneti ve üretimde kullanım alanları
IoT, fiziksel olayı kaynağında veriye çevirip yazılıma taşımaktır. Üretim ve depoda sensörden ekrana uzanan zinciri, kullanım alanlarını ve başlamadan önce sorulacak soruları sade bir dille anlatıyoruz.
20 Kasım 2026 · 6 dk okuma